Среда, 13 Февраль 2013 07:05

Сделать мир чистым. Часть первая

clean-world-conferenceВ 2008 году в Эстонии зародилось движение Let's Do It! – волонтёрские уборки страны от несанкционированных свалок. Движение разрослось до мирового масштаба, а вместе с масштабом уборок выросли и масштабы задач. Теперь активисты движения хотят не просто уничтожать несанкционированные свалки, но, прежде всего, научить людей не сорить, вместе с тем, вынуждая производителей товаров не создавать ненужный мусор.

Именно этим вопросам была посвящена конференция «Чистый мир» в Таллинне. Впервые в конференции движения Let's do It! приняла участие и Беларусь, и именно поэтому мы предлагаем вам самый подробный рассказ о происходившем мероприятии.

Конференция была построена в формате презентаций и мастерских. Все страны готовили короткие трёхминутные презентации, но были также и более подробные презентации от активистов и экспертов из разных стран мира. Некоторые из этих презентаций, безусловно, заслуживают более детального освещения.

34234

Чистая вода

Важной темой конференции стала не только чистота земли, на которой мы живём, но и приобретающая всё больший резонанс проблема загрязнения морей и океанов. У многих на слуху случай гигантского острова из пластиковых отходов, который находится в Тихом океане (Большое тихоокеанское мусорное пятно). К сожалению, это не единственный мусорный остров, такие образования формируются вследствие морских и океанических течений. Выделяют пять самых сильных из них, а это значит, что на Земле, соответственно, как минимум пять крупных мусорных островов. Для изучения этой проблемы был создан 5 Gyres Institute (Институт пяти водоворотов), сотрудник которого,Стив Уилсон и делал сообщение на эту тему.

Формирование пяти мусорных пятен под воздействием океанических течений

Проблема на самом деле обширнее, чем «Большое мусорное пятно». Например, только половина всего выброшенного пластика остаётся на поверхности океана, ещё столько же его уходит на дно. Пластик распадается на мельчайшие частички, которые поглощают морские животные. таким образом, включая его в пищевую цепь. Более того, пластик абсорбирует сильные загрязнители (такие как стойкие хлорорганические соединения ПХБ, ДДТ, пестициды и другие), а значит, и они могут попадать в пищевые цепочки.

Решение? Снижение потребления пластика (особенно одноразового, который, по мнению Стива Уилсона, вообще должен быть запрещён), уборка пляжей (убирая берег, мы очищаем и море тоже), а также изменения в законодательстве. Сейчас в США на одного жителя приходится 800 килограмм пластика в год, из него 30% – одноразового. Есть над чем задуматься.

234235

Следующее сообщение, тоже про воду, было из Исландии. Профессиональный дайвер Томас Кнутссон основал в 1995 году спортивную дайвинговую школу, а уже через пару лет вместе со своими учениками занялся подводной уборкой. Сейчас это движение существует в виде некоммерческой организации Blue Army и на их счету  более тысячи тонн переработанного мусора из исландских заводей и прибрежных территорий. Кроме того, Blue Army каждый год высылают отчёт о своей работе Министерству охраны окружающей среды и президенту Исландии. У Томаса вообще свои методы работы с властями: он посылает местным органам власти фотографии свалок и интересуется, не возражают ли они против уборки, или же в их намерения входит оставить всё как есть. Обычно власти соглашаются на уборку, а с появлением социальных сетей у Томаса появились дополнительные возможности уже против злостных мусорщиков: «Если не уберёте это в течение трёх часов, ваше имя будет на фейсбуке». Главной же мечтой остаётся сделать воду во всей Исландии настолько чистой, чтобы её можно было без опаски пить. Сайт дайверов, занимающихся подводными уборками, можно найти по ссылке.

В заключение первой части рассказа о конференции приведу теорию биолога доктора Элизабет Саторис. Элизабет много работает над вопросом эволюции и ведёт популярные научные лекции. Главная метафора в её теории такова: человечество подобно гусенице, которая поглощает всё больше и больше ресурсов, но в какой-то момент гусеница превращается в кокон, а затем – в принципиально новое существо, в бабочку. Этому превращению помогают люди с новым мышлением, основанным не на потребительских ценностях. Эту безусловно жизнерадостную теорию, а также другие книги и лекции Элизабет Саторис, можно изучить на её сайте.

Мария Гулина, для Беларусского зелёного портала

Источник заглавной фотографии

Опубликовано в Управление отходами

З лістапада арганізацыя "Ахова птушак Бацькаўшчыны" і група рыбаловаў-аматараў "Перакат" зноўку патрулююць ласосевую раку Вілія. Чацвёрты год праводзіцца кампанія "Захаваем рэдкія віды рыб разам!". Ласосі, якія ўваходзяць у лік Чырвонай кнігі Беларусі, заплываюць ў прытокі ракі на нераст. Што для актывістаў значыць словазлучэнне "захаваць ласося" і якая сітуацыя ў Беларусі з гэтымі рыбамі, высвятляла карэспандэнт Беларускага Зялёнага Партала.

Анатоль Лоўкіс сустракаў нас ў цёплаў вясковай хаце. Валанцёр прабыў у ласосевых месцах ужо чатыры дні, але ніколькі не выглядаў стомленым. Новая змена ў колькасці пяцідобраахвотнікаў пачала дасканала вывучаць часовы прытулак. Каля ўваходу стаяў патэфон, побач два стужкавых фотаздымача, на супрацьлеглай сцяне віселі скрыпка і гітара па суседству з іржавай пілой. Куды ні зірні – гістарычная каштоўнасць!

Мяне прыемна здзівіла тое, што два дні мы часам будзем знаходзіцца пад дахам.  Перад паездкай арганізатар валанцёрства з боку рыболоваў-аматараў Юрась Болтуць запэўніваў, што трэба падрыхтавацца да суровых умоваў: вецер, дождж, снег, мароз. Але так атрымалася, што арганізацыя "Ахова птушак Бацькаўшчыны", да якой я далучылася ахоўваць ласось, паклапацілася аб невялікім бонусе для добраахвотнікаў – засяліць у хату мясцовага жыхара і галоўнага вартавога прахадной рыбы Вацлава Блажэвіча.

– Якія на сёння планы? – цікавіцца адзін з дзяжурнікаў у кардынатара патрулявання ласосяў Вольгі Лукшыц.

– Ратаваць ласосяў, – смяецца Вольга.

Гучыць іранічна. Як можна за два дні дапамагчы рыбе-вандроўніцы?! Вельмі проста: актывісты ўключаныя ў адзін вялікі працэс захавання атлантычнай лускаватай істоты. Валанцёры наладжваюць назіранне за рэкамі, Смаргонская міжраённая інспекцыя аховы жывёльнага і расліннага міра пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь заязджае правераць назначаныя водныя аб'екты, а навукоўцы вядуць улік ласосяў і іх гнёздаў.

У перыяд нерасту недалёка ад ракі Віліязаўсёды стаіць намёт, які з'яўляецца асноўным "пудзілам" для браканьераў. Тут ужо працуе фактар самазахавання: незаконныя рыбаловы не ідуць на ласосевыя рэкі, бо баяцца адгрэбсці фінансавыя праблемы. За адну рыбу чалавек аддасць 6 базавых велічынь ды штраф ад 10 базавых велічынь.

Доўгі час не было вядома, што ў нашай краіне водзіцца ласось. І толькі пасля даследвання Нацыянальна-практычнага цэнтра па біярэсурсам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі адзначылі, што да нас заходзіць два віда ласося – сёмга і кумжа. Раней з Балтыйскага мора яна праходзіла па літоўска-беларускай рацэ Нёман, а пасля таго, як літоўцы пабудавалі плаціну на Каунаскай ГЭС, міграцыя рыб змяніла ход. Цяпер ласось заходзіць цераз рэкі Нярыс – Вілія і трапляе ў мелкаводдзе. Тут для рыбы-вандроўніцы ёсць усе ўмовы для працягу нашчадства: прэсная вада напоўненая кіслародам, а драпежныя рыбы не заплываюць у настолькі мелкія рэкі.

– Ласось праплывае шлях у 500 кіламетраў, што дастаткова вялікая адлегласць для рыбы. Гэта сведчанне таго, што да прытокаў Віліі даходзяць найдужэйшыя асобіны, – тлумачыць Вольга Лукшыц.

З гэтым згодзені спецыяліст па міграцыі ласосевых рыб Інстытута экалогіі Даследчага Цэнтра прыроды ў Літве Кестутіс Скрупскеліс:

– Сярэдняя вага сёмгі і кумжы ў Літве складае 10 кілаграмаў, што на 3-4 кілаграма болей за сярэдняга ласося ў Еўропе. Па такому паказчыку ў Беларусі павінна быць рыба дужэй за літоўскую, бо яна прыкладае больш высілкаў.

Калі хочаш захаваць ласосяў, то не прыязджаць?

Мы агледзелі ручай, які суседнічае з валанцёрскім намётам. Удзень заўважыць рыб складана, бо яны, як толькі адчуюць прысутнасць чалавека, хаваюцца ці сплываюць.

– Толькі што сфатаграфаваў ласося на тым беразе, – паказаў фотаздымак валанцёр, які адбываў з месца дзяжурства.

Група вартавых ірванула да месца, куды паказаў фатограф, – а ласося як і не было.

Прыйшоў час актыўнага дзеяння. Мы падзяліліся на дзве групы: адна пайшла на пошукі рыб і іх гнёздаў, а другая паехала даследаваць іншыя прытокі Віліі.

На ручаях рэзкі рэльеф: высокія горкі з аднаго боку і нізкія берагі з другога. Норкі баброў суседнічалі з паваленымі дрэвамі. Мы моўчкі цягнуліся ўздоўж ручая, пакуль нечакана не пабачылі вялікага ласося.

– Глядзі! Ласось! – выклікнула я.

Рыба спалохалася і павярнула па плыні ў раку. Адзіная рыба, якую мы сустрэлі, памахала нам хвосцікам.

Пасля такіх шумных валанцёраў, як я, узнікае пытанне: ці не з'яўляецца галаўнай перашкодай для ласося чалавек? Канешне, можна пагадзіцца з фразай з адной еўрапейскай ахоўнай прыроднай зоны: "Калі жадаеш дапамагчы нашаму запаведніку, не прыязджай сюды". Але з іншага боку, як толькі валанцёры перастануць патруляваць рэкі, то на пост абавязкова заступяць браканьеры. Атут ужо зразумела, што горш для рыбы...

Пераправа ласося

Сёмга і кумжа закопваюць сваю ікру ў гальку і пясок, а потым затуляюць каменьчыкамі. Пад яркімі, толькі што перакуленымі камянямі  знаходзіцца ікра чырвонакніжных рыб. Ручэй, які мы даглядалі, цалкам быў у гнёздах ласося, таму дужэйшыя асобіны вымушаныя плыць вышэй супраць плыні, каб знайсці вольнае месца для нерасту.

– На прытоках Віліі мы правялі ўлік маладняка ласося. Па гэтаму даследванню бачна, што на адным з рачаёў назіраецца перанасяленне: адна асобіна на метр вадацёку. Пры такой вялікай шчыльнасці парушаецца кармавая база, таму варта правесці маніторынг і ў астатніх рэках Смаргонскага раёна і знайсці вадаёмы, у якія можна было б рассяліць маладняк. Такое мерапрыемства пасадзейнічае росту папуляцыі, – паведаміў старэйшы навуковы супрацоўнік Навукова-практычнага цэнтра па біярэсурсам Нацыянальнай акадэміі навук Міхаіл Плюта.

Валанцёры таксама дапамагаюць ласосевым відам рыб "перапраўляцца" ў іншыя рэкі. На адным з прытокаў Віліі Анатоль Лоўкіс разам з калегамі-валанцёрамі некалькі разоў у гэтым нераставым сезоне мадэрнізіраваў рыбаход, які прызначаны для пад'ёма ласося ў калектар.

Вольга Лукшыц бачыць у рыбаходзе шанец дапамагчы ласосю. Апанетам выступае мясцовы жыхар і захавальнік ласосяў Вацлаў Блажэвіч, які лічыць, што валанцёры адпраўляюць ласосяў наўпрост да браканьераў.

– Калі рыба будзе заплываць у тыя рэкі, то можна і патруль паставіць, – пераконвае Вольга Вацлава.

Іншы падыход да барацьбы з браканьерствам прапануе арнітолаг, кандыдат біялагічных навук Мікалай Чэркас:

– Мы пакуль разглядаем праект, дзе замест валанцёраў на рэках можна было б выставіць схаваныя відэакамеры, якія будуць рэагаваць на рух і дасылаць фатаздымкі праз MMS.

Пытанні фінансавання і дазволу на выкарыстанне камераў важныя ў гэтым праекце. Аднак, як адзначае Мікалай Чэркас, для такога праекта галоўным фактарам застаецца жаданне ўлады падтрымаць ідэю. Тады і грошы знойдуцца, і дазвол хутка атрымаюць.

На два ласося патруль

Пасля змяркання ласосі вылезлі з-пад карчакоў і пачалі шукаць месца для нерасту. Мы налічылі дзве буйныя рыбы і маленькую стронгу, якія і сталі нашымі падапечнымі.

Цемра стаяла – хоць у хованкі гуляй. Толькі нам было не да гульняў, бо мы з напарнікам былі адказныя за дзвюх рыбін, якія адкладваюць у сярэднім 700-3000 ікрынак. Тры начныя гадзіны мы сачылі за месцам знаходжання ласосяў і хадзілі па берагам ручая, каб святлом папужаць браканьераў. Відаць, толькі ў такі цёмны час пачынаеш чуць, як меладычна бурліць вада. Ды не толькі самыя дужыя, але і самыя музычныя ласосі заплываюць паслухаць нашыя рэкі.

– Цяпер стала менш рыб заходзіць на нераст, – адзначыў Вацлаў Блажэвіч, які жыве каля Віліі прыкладна 60 год. – Калі гадоў дваццаць таму за дзень можна было палічыць дзясяткі ласосяў, то зараз заплывае ў беларускае мелкаводдзе па адной-дзьве рыбіны.. Гэтаму пасадзейнічалі браканьеры.

Аднак валанцёры адзначаюць поспех у працы з захаваннем і множаннем колькасці ласосяў у параўнанні з 2011 годам. Толькі за лістапад 2012 года на нераст заплыла 40 рыб, што складае 80% ад колькасці ласосяў мінулага года.

Прагрэс у справе адчуваецца: браканьераў у гэтых месцах не лавілі з 2009 года, а колькасць ласосяў павялічваецца. Хаця яшчэ застаюцца невырашанымі пытанні з бабровымі плацінамі, плацінай на рацэ Страча і на Каунаскай ГЭС. Некаторыя актывісты таксама адзначаюць, што на знікненне ласосяў можа ўздзейнічаць цеснае суседства ракі Вілія з фермамі і будучай АЭС.

Валянцiна Ляснова, для Беларускага Зялёнага Партала

Вiдэа аутара

Фота Miкалая Чэркаса


Спасылкi па тэме:

Кто и что мешает красной рыбе размножаться в Беларуси

Опубликовано в Биоразнообразие

Да, в Беларуси есть лососи, а точнее, два вида лососевых рыб: семга и кумжа, которые заходят в наши реки для нереста. Ежегодно, волонтеры дежурят на реках, где нерестятся рыбы, чтобы сохранить их.

Опубликовано в Биоразнообразие
Вторник, 18 Сентябрь 2012 08:44

Мусорная культура

Любое всемирное движение начинается с нескольких человек. Всемирная уборка Let's Do It началась в 2008 году в Эстонии, когда несколько активистов перестали перекладывать ответственность за несанкционированные свалки на неорганизованность государства или несознательность отдыхающих.

Опубликовано в Управление отходами
Среда, 12 Сентябрь 2012 08:58

«Зробiм разам»: А што прыбіраеш ты?

15 верасня Беларусь возьме ўдзел у Сусветнай уборцы «Зробім разам - 2012» (Let's Do It World Cleanup 2012). Наша краіна далучыцца да акцыі ўпершыню. З 24 сакавіка па 25 верасня ў рамках дадзенай ініцыятывы больш за 90 краінаў свету правядуць агульнаграмадзянскія ўборкі смецця.

Опубликовано в Акции

Каждое болото в Беларуси это маленькая не открытая планета, которая может исчезнуть  не открыв свои тайны. Яркий пример тому, водно-болотный комплекс Ельня. Чуть больше десяти лет назад, сообщения о пожарах на болоте и взрывах на нем боеприпасов, оставшихся с времен Второй Мировой войны, напоминали сухие строчки Совинформбюро.

Опубликовано в Человек и природа

С 1 по 12 марта в городе Ганновер (Германия) в рамках международного молодежного обмена между партнерами АСДЕМО (Гомель) и JANUN (Гановер) был реализован совместный проект по сборке ветряного генератора.

«Светлым промнем» назвалі чыноўнікі працу гарадзенскай валанцёрскай ініцыятывы «Чысты лес – чысты розум». Яе ўдзельнікі прынялі ўдзел у круглым стале, які зладзіў Гродзенскі абласны камітэт прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя.

Опубликовано в Управление отходами

Волонтеры Дружины охраны природы «Эказвяз» – это рядовые ребята, студенты-экологи и биологи, решившие возродить и продолжить благородное дело прошлого – охрану природы.

Опубликовано в Человек и природа
Пятница, 24 Февраль 2012 12:06

Камчатские дневники волонтеров

В марте прошлого 2011 года мне на электронную почту пришла пересылка информации от моего друга туриста о возможности участия в волонтерском проекте на Камчатке.

Опубликовано в Человек и природа
Страница 1 из 2